Zachowek to jedno z zagadnień prawa spadkowego, które bardzo często budzi emocje i wątpliwości. Wokół niego funkcjonuje wiele przekonań, które nie zawsze mają odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach.
Czy wydziedziczenie zawsze pozbawia prawa do zachowku? Czy sporządzenie testamentu automatycznie oznacza, że najbliższa rodzina nic nie otrzyma? I czy zachowek zawsze wynosi połowę wartości spadku? Sprawdźmy najczęstsze mity.
Mit 1: „Jeżeli zostałem pominięty w testamencie, nic mi się nie należy”
To nie zawsze prawda.
Samo pominięcie w testamencie osoby najbliższej nie musi oznaczać, że traci ona wszelkie prawa do majątku spadkowego. Jeżeli jest ona uprawniona do zachowku, może wystąpić z roszczeniem o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.
Zachowek jest więc instytucją, która ma chronić najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem.
Mit 2: „Zachowek zawsze wynosi połowę spadku”
Nie.
Wysokość zachowku zależy od wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym.
Co do zasady zachowek wynosi połowę wartości tego udziału. Jeżeli jednak uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym spadkodawcy, zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego.
Ostateczna kwota wymaga więc ustalenia m.in. wartości majątku spadkowego oraz kręgu osób uprawnionych.
Mit 3: „Sporządzenie testamentu pozwala całkowicie pozbawić dzieci zachowku”
Samo sporządzenie testamentu nie wystarczy.
Jeżeli spadkodawca chce pozbawić określonego członka rodziny prawa do zachowku, może w określonych przypadkach dokonać wydziedziczenia. Musi jednak wskazać w testamencie przyczynę wydziedziczenia odpowiadającą ustawowym przesłankom.
Wydziedziczenie nie może być dokonane wyłącznie dlatego, że spadkodawca nie chce, aby dana osoba otrzymała część majątku.
Mit 4: „Darowizny dokonane za życia nie mają znaczenia przy zachowku”
To również nieprawda.
Przy ustalaniu zachowku znaczenie mogą mieć darowizny dokonane przez spadkodawcę jeszcze za jego życia. Nie każda darowizna jest jednak uwzględniana w taki sam sposób – przepisy przewidują w tym zakresie określone zasady i wyjątki.
Dlatego w sprawach o zachowek konieczne jest przeanalizowanie nie tylko testamentu i majątku pozostawionego w chwili śmierci, ale również wcześniejszych czynności dotyczących majątku spadkodawcy.
Mit 5: „Zachowek zawsze należy się każdemu członkowi rodziny”
Nie.
Krąg osób uprawnionych do zachowku jest ograniczony. Co do zasady są to zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.
Nie oznacza to jednak, że każdy z tych krewnych w każdej sytuacji będzie miał prawo do zachowku. Znaczenie mają m.in. zasady dziedziczenia ustawowego, sytuacja rodzinna oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Mit 6: „Jeżeli ktoś otrzymał darowiznę, nie może już żądać zachowku”
Samo otrzymanie darowizny nie zawsze wyłącza prawo do zachowku.
Wartość niektórych darowizn może być uwzględniana przy obliczaniu zachowku, co może wpływać na wysokość należnej kwoty. W konsekwencji osoba, która wcześniej otrzymała od spadkodawcy określony majątek, może nadal być uprawniona do zachowku, ale jego wysokość może zostać odpowiednio pomniejszona.
Mit 7: „Sprawa o zachowek zawsze kończy się w sądzie”
Niekoniecznie.
Jeżeli strony są w stanie porozumieć się co do wysokości należności, sprawę można zakończyć bez prowadzenia długotrwałego procesu sądowego. W praktyce możliwe jest m.in. zawarcie ugody dotyczącej zapłaty zachowku.
Jeżeli jednak strony nie mogą dojść do porozumienia, osoba uprawniona może dochodzić swojego roszczenia na drodze sądowej.
Dlaczego warto dokładnie przeanalizować sprawę?
Sprawy dotyczące zachowku często wymagają przeanalizowania wielu dokumentów i okoliczności: testamentu, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia, składu majątku spadkodawcy, dokonanych darowizn oraz sytuacji rodzinnej.
Nie zawsze można więc odpowiedzieć na pytanie „ile wynosi zachowek?” wyłącznie na podstawie wartości majątku pozostawionego przez spadkodawcę.
Każda sprawa spadkowa wymaga indywidualnej oceny.
Jeżeli masz wątpliwości, czy przysługuje Ci zachowek, chcesz ustalić jego wysokość albo zastanawiasz się, czy dokonane za życia darowizny będą miały wpływ na Twoje roszczenie – warto skonsultować sprawę z prawnikiem.
Dobrze przeprowadzona analiza może pozwolić uniknąć błędnych decyzji i niepotrzebnego sporu.
Masz pytania dotyczące zachowku, testamentu lub dziedziczenia? Skontaktuj się z nami – pomożemy przeanalizować Twoją sytuację.